Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị.
Đây được xem là bước đi quan trọng để tạo lập hành lang pháp lý minh bạch cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Quyết định nhằm hiện thực Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân do Quốc hội ban hành và Nghị định về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước cho các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh để thực hiện dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị.
Hoàn thiện công cụ pháp lý cho tài chính xanh
Trong những năm qua, Việt Nam đã ban hành nhiều quy định về bảo vệ môi trường và tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, nhu cầu huy động tài chính xanh – bao gồm tín dụng xanh và trái phiếu xanh – đã tăng vọt. Thực tiễn đòi hỏi phải có công cụ pháp lý đủ cụ thể để xác định dự án nào là “xanh”, mức độ đáp ứng tiêu chí tuần hoàn ra sao, hồ sơ nào đủ căn cứ để được tiếp cận ưu đãi, hỗ trợ hoặc nguồn vốn xanh.
Việc làm rõ các khái niệm này không chỉ đơn thuần là thủ tục hành chính. Khi có hệ thống tiêu chí minh bạch, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sẽ sở hữu “tấm giấy thông hành” để tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu. Ngược lại, việc thiếu hụt tiêu chí thống nhất sẽ tạo ra rào cản kỹ thuật, làm tăng chi phí giao dịch và gây rủi ro cho các tổ chức tài chính trong việc thẩm định dự án.
Bối cảnh hội nhập quốc tế cũng đặt ra những thách thức chưa từng có cho doanh nghiệp Việt Nam. Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP cùng các quy định nghiêm ngặt từ Liên minh Châu Âu như Thỏa thuận Xanh, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), hay Quy định chống phá rừng (EUDR)… Yêu cầu từ các đối tác nước ngoài hiện nay không chỉ dừng lại ở chất lượng sản phẩm mà còn mở rộng tới toàn bộ quy trình sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu, mức độ phát thải và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
Xu hướng chuẩn hóa báo cáo bền vững theo CSRD/ESRS của EU cho thấy áp lực về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang chuyển dần từ hình thức “khuyến khích tự nguyện” sang “chuẩn mực thị trường bắt buộc”. Nếu không có một khung nhận diện nội địa tương thích với quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam sẽ dễ dàng bị gạt ra khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng, ban hành Quyết định của Thủ tướng Chính phủ nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị để được hưởng chính sách về hỗ trợ lãi suất 2%/năm. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong bối cảnh mới.
Hệ thống tiêu chí chi tiết theo loại hình dự án cụ thể
Theo dự thảo, tiêu chí đối với dự án xanh được xây dựng dựa trên Luật Bảo vệ môi trường và các quy định hiện hành, đảm bảo tính nhất quán và hài hòa với thông lệ quốc tế. Danh mục dự án xanh dự kiến bao gồm 45 loại dự án thuộc 7 lĩnh vực then chốt: Năng lượng; giao thông; xây dựng; tài nguyên nước; nông – lâm – thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học; công nghiệp chế biến, chế tạo; và dịch vụ môi trường. Mục tiêu và các yêu cầu được nêu rõ cho từng loại hình dự án cụ thể.
Đối với dự án tuần hoàn, dự thảo đã phân loại thành ba nhóm loại hình.
“Dự án thiết kế tuần hoàn” áp dụng thiết kế và sản xuất đáp ứng tiêu chí tuần hoàn giảm khai thác, sử dụng tài nguyên không tái tạo, tài nguyên nước; tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên, nguyên liệu thô, vật liệu; tiết kiệm năng lượng.
“Dự án sử dụng tuần hoàn” áp dụng một trong các biện pháp tái sử dụng, sửa chữa, tân trang, thay đổi mục đích sử dụng, tái sản xuất, cho thuê, chia sẻ sản phẩm, trang thiết bị và công trình đáp ứng tiêu chí tuần hoàn kéo dài thời gian sử dụng vật liệu, thiết bị, sản phẩm, hàng hóa, các linh kiện, cấu kiện.
“Dự án phục hồi tài nguyên” thực hiện phân loại, thu gom, xử lý, tái chế chất thải hoặc các biện pháp tuần hoàn khác đáp ứng tiêu chí tuần hoàn hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường.
Dự thảo Quyết định cũng đưa ra danh mục dự án thuộc đối tượng được xem xét, xác định đáp ứng tiêu chí thuộc 8 lĩnh vực chính, gồm: Nông – lâm – thủy sản; năng lượng; khoáng sản; công nghiệp chế biến/chế tạo; xây dựng; giao thông; dịch vụ thương mại/logistics; Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất kinh doanh tập trung và khu đô thị, khu dân cư tập trung – gắn liền với các yêu cầu kỹ thuật cụ thể tại các phụ lục đi kèm.
Một điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là quy định về việc áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị với 52 tiêu chí. Đây là căn cứ để xem xét, hỗ trợ lãi suất đối với dự án xanh và dự án tuần hoàn.
Quy định phân cấp yêu cầu báo cáo, cụ thể, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh báo cáo đảm bảo các tiêu chí bắt buộc theo từng quy mô. Doanh nghiệp lớn và các đối tượng còn lại báo cáo đảm bảo thông tin tối thiểu 40/52 tiêu chí. Báo này sẽ được gửi đến ngân hàng thương mại, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách và công khai trên cổng thông tin điện tử của doanh nghiệp (nếu có).
Cơ chế đánh giá kết hợp
Để tạo điều kiện thuận lợi nhất, dự thảo Quyết định nêu rõ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể tự đánh giá, xác định dự án của mình là dự án xanh, dự án tuần hoàn hoặc thông qua tổ chức đánh giá độc lập theo quy định. Cơ chế này giúp giảm chi phí và thời gian cho các dự án có quy mô nhỏ hoặc tiêu chí rõ ràng.
Dự thảo cũng đưa ra quy định rất chặt chẽ về điều kiện của các tổ chức đánh giá độc lập: phải có tư cách pháp nhân, đăng ký kinh doanh tại Việt Nam, thuộc loại hình dịch vụ đánh giá sự phù hợp hoặc kiểm toán, và đặc biệt phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế như TCVN ISO/IEC 17029:2020 hoặc Chuẩn mực ISAE 3000. Quy định này đảm bảo tính khách quan, chuyên nghiệp và tương thích với thông lệ quốc tế như của EU hay ASEAN, tránh trục lợi chính sách theo tinh thần Nghị quyết 198/2025/QH15.
Hỗ trợ lãi suất là nguồn lực từ ngân sách nhà nước, vì vậy cơ chế kiểm soát là yếu tố không thể thiếu. Dự thảo quy định rõ trách nhiệm duy trì tiêu chí của chủ đầu tư. Trong suốt thời gian hưởng hỗ trợ, nếu dự án không còn đáp ứng các tiêu chí xanh/tuần hoàn hoặc không áp dụng đầy đủ khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị, doanh nghiệp có trách nhiệm phải thông báo ngay cho ngân hàng và cơ quan chức năng để dừng hỗ trợ hoặc thu hồi văn bản xác nhận.
Ngoài ra, cơ chế thông báo trong vòng 30 ngày kể từ khi được hỗ trợ lãi suất về cho cơ quan chuyên môn của UBND tỉnh sẽ giúp Nhà nước xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dự án xanh. Đây là dữ liệu nền tảng để Chính phủ theo dõi, đánh giá hiệu quả chính sách và điều chỉnh danh mục dự án phù hợp với tình hình thực tế trong từng giai đoạn.
Đây là một hệ sinh thái pháp lý kết nối giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước với nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp và yêu cầu từ thị trường tài chính toàn cầu. Với hệ thống phụ lục chi tiết, biểu mẫu đồng bộ và lộ trình rõ ràng, khi được ban hành, Quyết định được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
Khánh Ly – Kiên Trung
Nguồn Bộ NNMT
